Fiilimsiler

FİİLİMSİLER

Fiil kökenli olup isim sıfat zarf gibi kullanılan kelimeleri fiilimsi( eylemsi) denir.

Fiilimsiler şu özellikleri yansıtır:

v     Fiilden türemişlerdir.

v     Fili anlamlarını sürdürmektedirler.

v     isim, sıfat, zarf göreviyle kullanılırlar.

v     Yan cümlecik oluştururlar.

Bu nedenle fiilden türemiş her isim soylu sözcük, değildir.

Açılan kapı.(fiilimsi)

Açık kapı. (sıfat fakat fiil anlamı yok,sıfat fiil değil)

Fiilimsiler cümlede üstlendikleri görevlere göre üçe ayılır:

İsim filler,

Sıfat filler (Ortaçlar),

Zarf filler (Bağ fiiller, Ulaçlar)

a) İsim Fiiller:

Fiil kökenli olup isim gibi kullanılan kelimelere isim fil denir. İsmin hal  ekini iyelik ekini ve çoğul eklerini alabilirler.

Fiillerden isim fil türeten ekler şunlardır:-mak -mek, -ma –me, -ış, iş

Bunları öneklerle açıklayalım:

ı) -mak (-mek): Mastar ekidir. Fiil kök veya gövdelerini isimleştirir.

Okumak eylemlerin en soylusudur. (oku-mak-isim fiil)

Uyumak yarı ölmektir.(uyu-ma-isim fiil)

Öğretmen okuyuşumu beğendi.(oku-(y)-uş-isim fiil)

a)      Sıfat Filer (Ortaçlar)

Fiil kökenli olup sıfat gibi kullanılan kelimelere sıfat fiil(ortaç) denir.

Fiillerden sıfat fiil türeten ekler şunlardır:

-acak-ecek, -an-en, -dık-dik,- ası-esi, -dık-dik, -madık-medik, -mış-miş, -r-ar-er…vb.

Akacak kan damarda durmaz.

Uyuyan yılanın kuyruğuna basma.

Verirsen veresiye(mal), batarsın kara suya.

Ateş düştüğü yeri yakar.

Ummadık taş baş yarar.

Bunu okumuş adamlardan beklemezdik.

Misafirlere güler yüz geleneğin en önemli yüzüdür... Örneklerinde olduğu gibi.

c)Zarf Fiiller(Bağ fiiller, ulaçlar)

Fiil kökenli olup zarf gibi kullanılan kelimelere zarf fiil(bağ fiil ya da ulaç)denir.

 Fiillerden zarf fiil yapan ekler şunlardır:

-arak-erek, -a-e, -alı-eli, -ınca-ince, -ıp-ip, -iken, -r…-maz -mez…vb.

Borç gülerek gelir ağlayarak gider

Köye dinlene dinlene altı saatte vardık.

Sen gittin gideli açmadı gökler.

Gülünce gözlerinde çiçekler açıyor.

Bu Çanakkale Mahşeri’ni okuyup özetleyeceğim.

O kadar gitmişken anneme bir selam götür ne olur.

Çocuk o kadar yorulmuş ki yatar yatmaz uyudu… örneklerinde olduğu gibi…