Ek Fiiller

EK FİİLLER

            İsim soylu kelimelerin sonlarına gelerek onları bulundukları cümlenin yüklemi yapan ya da fiillere bileşik zaman1ılık özelliği kazandıran ek durumundaki fiillerdir.

Ekfiiller “—(i)mek” fiilinden doğmuşlardır.

Ek Fillerin dört zamanı vardır. Bunlar

v     Hikaye – i(di)

v     Rivayet –i(miş)

v     Şart –i(miş)

v     Geniş Zaman –dır, -tır

 Ekfiilin geniş zamanı

Ek fiilin Hikaye Biçimi:

            İsim soylu kelimelerin ya da çekimli fiillerin sonuna “idi” şeklinde getirilir.

Evde+idi-evdeydi. Siz+idiniz-sizdiniz. Tehlikeli idi- tehlikeliydi. Geliyor+idim- geliyordum

Çekimi:           Hastaydım     Hastaydık

Hastaydın      Hastaydınız

Hastaydı        Hastaydılar

Çekimli fiillere getirilen “idi” ekeylemi fiile “hikaye bi leşik zaman” özelliği kazandırır.

Yıllar önce görmüştüm…gibi

Ek fiilin Şart Biçimi:

“ise” sözcüğünün (-se, -sa) şeklinde ekleşerek isim soylu kelimelerin  ya da çekimli fiillerin sonuna getirilmesiyle oluşturulur.

İsim soylu kelimelerin ya da çekimli fiillerin sonuna “-idi” şeklinde getirilir.

Güneş doğarsa yola çıkacağız.(doğar + ise). 0 deliyse ben de deliyim.(deli + ise)

Çekimi: Çocuksam          Çocuksak

              Çocuksan           Çocuksanız

              Çocuksa             Çocuksalar

Çekimli fiillere “şart bileşik zamanlılık” özelliği kazandırır.

Daha önce görmüşsem tanırım.

Ek Fiilin Rivayeti

            İsim soylu kelimelerin ya da çekimli fillerin sonuna “-imiş” eki getirilerek yapılır. Birleşik fillere de rivayet birleşik zamanlılık kazandırır. İsim soylu kelimeleri fiilleştirerek yüklem yapar.

Ortalık çok sakin+miş —> Sakin + imiş. İbrahim uyuyor+muş.

Çekimi:           Çalışkanmışım            Çalışkanmışız

                        Çalışkanmışsın           Çalışkanmışsınız

                        Çalışkanmış                Çalışkanlarmış

Ek Fiilin Geniş Zamanı

            Şahıs ekleri “-im, -sin, -dır” isim soylu kelimelerinin sonlarına getirilip onları yüklem yaptığı zaman  ek fiilin geniş zamanı yapılmış olur.

 Bu konuda sorumlu ben+im. Tek suçlu sen+sin, Olmalı belde bu+dur.. “-dir” eki bazen kullanılmayabilir. Buranın görevlisi bu(dur). Gibi.

Çekimi:           Göreliyim         Görevliyiz

                       Görelisin          Görevlisiniz

                      Görevli (dir)     Görevliler (dir)

“-tir” eki cümleye kesinlik veya ihtimal/olasılık anlamı kazandırır.

Çocuk uyuyor –Şimdiki Zaman- Kesinlik

Şimdi uyanmış –Başkasından duyma

Çocuk uyuyordur – ihtimal/olasılık

Şimdi uyanmıştır - ihtimal/olasılık

Tartışma burada bitmiştir – kesinlik

O da gelecektir – İhtimal/olasılık