Fiiller(Eylemler)

 

FİİLER (EYLEMLER)

Türkçe de isim soylu sözcükler (ad, sıfat, zamir,zarf…) yanında fiil soylu sözcükler (eylemler) de varlıkların hareketlerini, oluşlarını, kılışlarını, durumlarını karşılarlar.

İşte oluş, durum, kılış bildiren bu sözcükler fiillerdir. Fiil ,varlıkların oluşlarını, durumlarını, kılışlarını kişi ve zamana bağlı olarak bildirirler.

Olayları dikkatlice izliyorum. Okul kapısında saatlerce konuştuk. Anlatılanları size de aktarayım.Anlatılanları size de aktarayım.

Türkçe’de tam olarak  kullanılan bir fiilde beş ayrı anlam, vardır:

1- Sözcük anlamı (edim) 2- Zaman anlamı 3- Kişi anlamı 4- Kip anlamı 5- Çatı anlamı

Sözcük Anlamı (Edim)

Fiillerin sözcük olarak (kök veya gövde şeklinde) yansıttıkları  anlamdır.

Fiiller sözcük anlamlarına göre üçe ayrılır:

1-Kılış Fiilleri:

Öznenin yaptığı işin veya hareketin bir nesne üzerin ekleştiğini anlatan fiillerdir. Fiilin yapıcısı faili öznedir, nesne alabilme özelliğine sahiptir; yani geçişli çatılı fiillerdir

Taşı(mak), incele(mek), oku(ma)k, düzelt(mek), yaz(mak), anlatabil(mek)...

Kuruyan otları topladım.Dedem bu cepheyi çok iyi düzenlemişti. Çadırları düzlüğe kurduk.

2-Oluş Fiilleri:

Bir durumun değiştiğini, bir varlığın bir durumdan başka bir duruma geçtiğini bildiren fiillerdir. Bu fiiller, önceden bulunmayan bir özelliğin sonradan kazanılması anlamını yansıtırlar. Oluş fiilen “olmak” yardımcı fiilinin anlamını sezdirirler. Nesne alamazlar. Yani durum değişikliği özne üzerinde gerçekleşir

Kalınlaşmak — Kalın ol(mak) Kızarmak —Kızıl ol(’mak) Sararmak — Sarı ol(mak)

Büyümek - Büyük ol(mak), Acıkmak -Aç ol(mak), Elmalar olgunlaştı -Elmalar olgun oldu

3) Durum Fiilleri:

Öznenin içinde bulunduğu durumu yansıtırlar. Fiili gerçekleştirenin hangi koşul ve durum içinde bulunduğu anlamı vardır.

Ağla (mak), kork(mak), üzül(mek), bayıl(mak)...

Az önce uyudu. Onu görünce çok sevinmiştim

Durum fiilleri genellikle nesne alamazlar. Fili öznenin üzerinde gerçekleşir.